Groźna pomyłka
Smardz stożkowaty czy piestrzenica kasztanowata? Jak odróżnić
Smardz stożkowaty to gatunek warunkowo jadalny, a piestrzenica kasztanowata – gatunek śmiertelnie trujący. Porównaj cechy obu grzybów punkt po punkcie.
Smardz stożkowaty ma stożkowatą główkę z jamkami w pionowych rzędach i jedną pustą komorę; piestrzenica – nieregularne, mózgowate zwoje.
Śmiertelnie trująca. Piestrzenica ma główkę mózgowato pofałdowaną, bez jamek, a wnętrze podzielone na wiele komór; smardz – regularne jamki i jedną pustą komorę.
Porównanie cech
| Cecha | Smardz stożkowaty | Piestrzenica kasztanowata |
|---|---|---|
| Jadalność | Warunkowo jadalny | Śmiertelnie trujący |
| Kapelusz | Główka 3–7 cm średnicy, wydłużona, tępo stożkowata, szarobrązowa, oliwkowobrązowa do czarniawej; jamki wydłużone, ułożone w pionowych rzędach między podłużnymi żeberkami; wewnątrz pusta. | Główka 5–15 cm szerokości, nieregularnie kulista, silnie mózgowato pofałdowana (zwoje, bez jamek), żółtobrązowa przez kasztanowobrązową do czarnobrązowej. |
| Pod kapeluszem | Brak blaszek i rurek – warstwa zarodnikotwórcza w jamkach główki. | Brak blaszek i rurek – warstwa zarodnikotwórcza pokrywa zewnętrzną, pofałdowaną powierzchnię główki. |
| Trzon | Białawy do kremowego, węższy od główki; brzeg główki przy nasadzie lekko odstaje od trzonu (zatokowate wycięcie) – cecha odróżniająca od smardza wyniosłego. | Krótki i gruby, nieregularnie pobrużdżony, brudnobiały z purpurowobrązowymi plamami; w środku z kilkoma nieregularnymi kanałami. |
| Miąższ | Kruchy, woskowaty, białawy; główka i trzon tworzą jedną pustą komorę. | Kruchy, chrząstkowaty, białawy; wnętrze główki podzielone na nieregularne komory, kremowe. |
| Zapach i smak | Zapach i smak przyjemne, niewyraźne. Wysyp zarodników ciemnokremowy, żółtawy. | Bez wyraźnego zapachu i smaku. Wysyp zarodników kremowy. |
| Siedlisko | Wczesną wiosną w miejscach wilgotnych i świetlistych: obrzeża lasów, zarośla, doliny potoków (częstszy w górach, często przy lepiężnikach), a także parki i ogrody – szczególnie na świeżo wysypanej korze (ściółce) w pierwszym–drugim roku. Czerwona lista: R. | Wczesną wiosną w lasach sosnowych na piaszczystych glebach, często na zrębach, w młodnikach, uprawach i w miejscach z naruszonym gruntem (zryta ściółka, brzegi dróg i potoków). W Polsce dość częsta. |
| Sezon | marzec, kwiecień, maj | marzec, kwiecień, maj |
Po czym poznać: smardz stożkowaty
- Wiosenny, często na ściółce z kory w ogrodach i parkach
- Ciemna, stożkowata główka z jamkami w pionowych rzędach
- Brzeg główki lekko odstaje od trzonu
- Wewnątrz jedna pusta komora
- Nigdy nie jeść na surowo
Po czym poznać: piestrzenica kasztanowata
- Wiosną w borach sosnowych na piasku
- Główka mózgowato pofałdowana, bez jamek
- Kasztanowo- do czarnobrązowej
- Wnętrze podzielone na wiele komór (smardz – jedna pusta komora)
- Opary z gotowania też są toksyczne
Zasada bezpieczeństwa
Nie jedz grzyba rozpoznanego na podstawie strony, zdjęcia ani aplikacji. Wątpliwe okazy pokaż grzyboznawcy w sanepidzie (w sezonie punkty konsultacyjne działają bezpłatnie). Nie podawaj dziko zebranych grzybów dzieciom.
Złote zasady grzybiarza →Najczęstsze pytania
Smardz stożkowaty czy piestrzenica kasztanowata: jak je odróżnić?
Smardz stożkowaty ma stożkowatą główkę z jamkami w pionowych rzędach i jedną pustą komorę; piestrzenica – nieregularne, mózgowate zwoje. Śmiertelnie trująca. Piestrzenica ma główkę mózgowato pofałdowaną, bez jamek, a wnętrze podzielone na wiele komór; smardz – regularne jamki i jedną pustą komorę.
Piestrzenica kasztanowata: co zrobić po zjedzeniu?
Natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR i zabierz resztki grzybów. Gyromitryna, metabolizowana do monometylohydrazyny (MMH); uszkadza wątrobę, nerki, układ nerwowy i krwinki czerwone (hemoliza). Pierwsze objawy zwykle po kilku–kilkunastu godzinach: nudności, wymioty, biegunka, zawroty głowy, zaburzenia koordynacji, drgawki, śpiączka, niewydolność wątroby. Odtrutką jest witamina B6 podawana dożylnie. Możliwe zatrucie wziewne przy obróbce cieplnej.
Źródła
- grzyby.pl (atlas M. Snowarskiego): Morchella conica
- First Nature: Morchella elata
- Wikipedia (pl): Smardz wyniosły
- Wikipedia (pl): Piestrzenica kasztanowata
- grzyby.pl (atlas M. Snowarskiego): Gyromitra esculenta
- First Nature: Gyromitra esculenta
Ostatnia weryfikacja: 9.11.2026. Zauważyłeś błąd? Napisz do nas.