9 śmiertelnie trujących
Grzyby trujące: jak je rozpoznać
Najgroźniejsze grzyby polskich lasów, ich toksyny i jadalne sobowtóry. Większość śmiertelnych zatruć to pomyłka, a nie zbieranie nieznanego grzyba.
Gatunki
Czubajeczka brązowoczerwonawaLepiota brunneoincarnataŚmiertelnie trujący
Hełmówka jadowitaGalerina marginataŚmiertelnie trujący
Muchomor jadowityAmanita virosaŚmiertelnie trujący
Muchomor plamistyAmanita pantherinaŚmiertelnie trujący
Muchomor sromotnikowyAmanita phalloidesŚmiertelnie trujący
Piestrzenica kasztanowataGyromitra esculentaŚmiertelnie trujący
Strzępiak ceglastyInosperma erubescensŚmiertelnie trujący
Zasłonak rudawyCortinarius rubellusŚmiertelnie trujący
Zasłonak rudyCortinarius orellanusŚmiertelnie trujący
Borowik szatańskiRubroboletus satanasTrującyOchrona ścisła
Czubajnik czerwieniejącyChlorophyllum rhacodesTrujący
Gąska tygrysiaTricholoma pardinumTrujący
Gąska zielonkaTricholoma equestreTrujący
Gołąbek wymiotnyRussula emeticaTrujący
Krowiak podwiniętyPaxillus involutusTrujący
Lejkówka jadowitaCollybia rivulosaTrujący
Łysiczka lancetowataPsilocybe semilanceataTrujący
Maślanka wiązkowaHypholoma fasciculareTrujący
Mleczaj wełniankaLactarius torminosusTrujący
Muchomor cytrynowyAmanita citrinaTrujący
Muchomor czerwonyAmanita muscariaTrujący
Pieczarka karbolowaAgaricus xanthodermusTrujący
Tęgoskór pospolityScleroderma citrinumTrującyZestawienie w tabeli
Czas do objawów i opis zespołów zatrucia znajdziesz na stronie Bezpieczeństwo.
| Gatunek | Jadalność | Toksyny / zespół |
|---|---|---|
| Czubajeczka brązowoczerwonawa Lepiota brunneoincarnata | Śmiertelnie trujący | Amatoksyny (jak w muchomorze sromotnikowym) – zespół falloidynowy (cytotoksyczny): objawy żołądkowo-jelitowe dopiero po wielu godzinach, potem pozorna poprawa i uszkodzenie wątroby oraz nerek; zatrucia ciężkie do śmiertelnych. |
| Hełmówka jadowita Galerina marginata | Śmiertelnie trujący | Amatoksyny (amanityny) – zespół falloidynowy (cyklopeptydowy), jak po muchomorze zielonawym: objawy żołądkowo-jelitowe po kilku–kilkunastu godzinach, potem pozorna poprawa i uszkodzenie wątroby i nerek po 2–6 dniach. |
| Muchomor jadowity Amanita virosa | Śmiertelnie trujący | Amatoksyny (głównie α-amanityna) i fallotoksyny – zespół falloidynowy jak przy muchomorze sromotnikowym: objawy żołądkowo-jelitowe po ok. 5–12 h, pozorna poprawa, następnie niewydolność wątroby. |
| Muchomor plamisty Amanita pantherina | Śmiertelnie trujący | Kwas ibotenowy i muscymol – zespół muchomorowy (pantherinowy, neurotoksyczny), jak przy muchomorze czerwonym. Szybki początek objawów: wymioty, biegunka, pobudzenie jak po alkoholu, omamy, drgawki i zaburzenia widzenia, potem senność i utrata przytomności; opisywano zgony. |
| Muchomor sromotnikowy Amanita phalloides | Śmiertelnie trujący | Amatoksyny (głównie α-amanityna) i fallotoksyny – zespół falloidynowy (cytotoksyczny). Pierwsze objawy (wymioty, biegunka, bóle brzucha) dopiero po ok. 8–16 h (średnio ok. 12 h), u dzieci wcześniej; potem złudna poprawa, a po 2–6 dniach uszkodzenie wątroby i nerek; śmierć zwykle po kilku dniach. Leczenie szpitalne, niekiedy przeszczep wątroby. Przy każdym podejrzeniu natychmiast do szpitala i zachować resztki grzybów. |
| Piestrzenica kasztanowata Gyromitra esculenta | Śmiertelnie trujący | Gyromitryna, metabolizowana do monometylohydrazyny (MMH); uszkadza wątrobę, nerki, układ nerwowy i krwinki czerwone (hemoliza). Pierwsze objawy zwykle po kilku–kilkunastu godzinach: nudności, wymioty, biegunka, zawroty głowy, zaburzenia koordynacji, drgawki, śpiączka, niewydolność wątroby. Odtrutką jest witamina B6 podawana dożylnie. Możliwe zatrucie wziewne przy obróbce cieplnej. |
| Strzępiak ceglasty Inosperma erubescens | Śmiertelnie trujący | Muskaryna – zespół muskarynowy: poty, ślinotok, łzawienie, zwężenie źrenic, zaburzenia widzenia, wymioty, kolka, spowolnienie akcji serca; objawy szybko, od ok. 15 min do kilku godzin. Odtrutka: atropina. Możliwy zgon (zwłaszcza u osób z chorobami serca i układu oddechowego). |
| Zasłonak rudawy Cortinarius rubellus | Śmiertelnie trujący | Orellanina – zespół orellaninowy (uszkodzenie nerek), objawy po kilku dniach do ok. 2–3 tygodni od spożycia; brak odtrutki. |
| Zasłonak rudy Cortinarius orellanus | Śmiertelnie trujący | Orellanina – zespół orellaninowy (nefrotoksyczny): uszkodzenie kanalików nerkowych i ostra niewydolność nerek. Okres utajenia od ok. 2–3 do kilkunastu dni (rozwinięte objawy nawet po ~2 tygodniach). Brak odtrutki – dializy lub przeszczep nerki. |
| Borowik szatański Rubroboletus satanas | Trujący | Zespół żołądkowo-jelitowy (wymioty, biegunka, bóle brzucha). Toksyczność przypisywana glikoproteinie bolesatynie; muskaryna obecna w ilościach przypuszczalnie zbyt małych, by tłumaczyć zatrucie. Najsilniej działa surowy lub niedogotowany. |
| Czubajnik czerwieniejący Chlorophyllum rhacodes | Trujący | Substancja odpowiedzialna nie jest w źródłach wskazana; u części osób zespół żołądkowo-jelitowy (nudności, wymioty, biegunka). |
| Gąska tygrysia Tricholoma pardinum | Trujący | Substancji nie podano w źródłach; zespół żołądkowo-jelitowy: kolkowe bóle brzucha, wymioty, biegunka, po 0,5–3 h od spożycia; w skrajnych przypadkach zapaść. |
| Gąska zielonka Tricholoma equestre | Trujący | Substancja toksyczna niezidentyfikowana. Rabdomioliza (rozpad mięśni szkieletowych) po spożywaniu dużych ilości przez kilka kolejnych dni: osłabienie i bóle mięśni, ciemnobrązowy mocz (mioglobinuria), w ciężkich przypadkach powikłania kardiologiczne i nerkowe, zgony. |
| Gołąbek wymiotny Russula emetica | Trujący | Drażniące substancje o ostrym smaku – zespół żołądkowo-jelitowy (bóle brzucha, nudności, wymioty), objawy zwykle szybko po spożyciu. |
| Krowiak podwinięty Paxillus involutus | Trujący | Zespół paksilusowy (immunohemolityczny): u uczulonych osób antygen grzyba wywołuje produkcję przeciwciał niszczących własne krwinki czerwone – hemoliza, niewydolność nerek, możliwy zgon; może wystąpić po wielokrotnym wcześniejszym bezobjawowym spożyciu. Ponadto surowy lub niedogotowany wywołuje zatrucia żołądkowo-jelitowe o różnym nasileniu. |
| Lejkówka jadowita Collybia rivulosa | Trujący | Muskaryna – zespół muskarynowy: obfite poty, łzawienie, ślinotok, zaburzenia widzenia, wymioty, kolka; objawy po ok. 15 min do 4 h, często mijają po kilku godzinach. Odtrutka: atropina. |
| Łysiczka lancetowata Psilocybe semilanceata | Trujący | Psylocybina – grzyb halucynogenny (zespół psylocybinowy): zaburzenia postrzegania i percepcji, spadek ciśnienia tętniczego; mogą wystąpić wymioty, bóle brzucha i napady lęku, niektórzy wymagali leczenia szpitalnego. Psylocybina jest substancją psychotropową z grupy I-P wg ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – jej posiadanie jest karalne. |
| Maślanka wiązkowa Hypholoma fasciculare | Trujący | Fascykulole (triterpeny) – zespół żołądkowo-jelitowy (bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka). Latencja wg Wikipedii do 3 godzin, wg First Nature zwykle 5–10 godzin; rzadko ciężki przebieg. |
| Mleczaj wełnianka Lactarius torminosus | Trujący | Drażniące substancje żywiczne (ostre związki mleczka) – zespół żołądkowo-jelitowy: nudności, wymioty, biegunka, zwykle w ciągu kilku godzin. Nie śmiertelny. |
| Muchomor cytrynowy Amanita citrina | Trujący | Bufotenina (wg polskich źródeł częściowo rozkładana przy gotowaniu); wg First Nature także śladowe ilości α-amanityny. Działanie słabo toksyczne. |
| Muchomor czerwony Amanita muscaria | Trujący | Kwas ibotenowy i muscymol (muskaryna tylko w śladowych ilościach) – zespół muchomorowy (pantherinowy, neurotoksyczny). Objawy po 30 min–2 h: pobudzenie przypominające upojenie, omamy, drgawki, następnie senność; ustępują zwykle po kilku–kilkunastu godzinach. Zatrucia rzadko śmiertelne. |
| Pieczarka karbolowa Agaricus xanthodermus | Trujący | Związki drażniące przewód pokarmowy (w źródłach nie podano konkretnej substancji) – zespół żołądkowo-jelitowy: nudności, wymioty, biegunka. |
| Tęgoskór pospolity Scleroderma citrinum | Trujący | Zespół żołądkowo-jelitowy po spożyciu większej ilości (nudności, wymioty, bóle brzucha); toksyny nie zostały w źródłach nazwane. |
Zasada bezpieczeństwa
Nie jedz grzyba rozpoznanego na podstawie strony, zdjęcia ani aplikacji. Wątpliwe okazy pokaż grzyboznawcy w sanepidzie (w sezonie punkty konsultacyjne działają bezpłatnie). Nie podawaj dziko zebranych grzybów dzieciom.
Złote zasady grzybiarza →Najczęstsze pytania
Który grzyb jest najbardziej trujący w Polsce?
Muchomor sromotnikowy. Jego amatoksyny niszczą wątrobę, a pierwsze objawy pojawiają się zwykle dopiero po 6–24 godzinach, gdy toksyny są już wchłonięte. Za większość śmiertelnych zatruć grzybami w Polsce odpowiada właśnie on.
Co zrobić przy podejrzeniu zatrucia grzybami?
Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR, nawet jeśli objawy są łagodne lub minęły. Zabierz resztki grzybów, obierki i wymiociny do badania. Nie lecz się sam i nie czekaj, aż przejdzie. Ośrodki toksykologiczne i telefony.
Czy trujący grzyb można rozpoznać po smaku, zapachu albo srebrnej łyżeczce?
Nie. Ludowe testy (czernienie cebuli lub srebra, ślady ślimaków, smak) nie działają. Muchomor sromotnikowy ma łagodny smak i zapach. Jedyną pewną metodą jest znajomość cech gatunku i ocena grzyboznawcy.