Nie czekaj, aż objawy miną. Przy zatruciu muchomorem sromotnikowym po pierwszych objawach przychodzi pozorna poprawa.
Do lekarza powinni zgłosić się wszyscy, którzy jedli tę potrawę, także bez objawów.
Zabierz resztki potrawy, obierki grzybów i wymiociny. To materiał do ustalenia gatunku.
Nie podawaj mleka ani alkoholu i nie lecz się na własną rękę.
112 – europejski numer alarmowy, bezpłatny; odbiera operator Centrum Powiadamiania Ratunkowego (CPR), który przekazuje zgłoszenie właściwym służbom; numer na sytuacje, w których nie wiadomo, którą ze służb „9xx” wezwać, albo potrzeba kilku naraz. 999 – Państwowe Ratownictwo Medyczne (pogotowie): nadal działa; zgłoszenie przyjmuje dyspozytor medyczny; dzwonić przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia.
Ośrodki informacji toksykologicznej
Konsultacje telefoniczne dla lekarzy i pacjentów. W nagłym przypadku najpierw 112 lub 999. Numery sprawdziliśmy 09.11.2026 r.
Gdańsk
Pomorskie Centrum Toksykologii (NZOZ), dyżurka lekarska
Oddział Toksykologii i Chorób Wewnętrznych (Oddział Kliniczny Gastroenterologii, Hepatologii, Toksykologii i Chorób Wewnętrznych), całodobowy Ośrodek Informacji Toksykologicznej
Ośrodki w miastach: Wrocław, Lublin, Rzeszów – źródła podają różne numery, więc ich nie publikujemy. Aktualne dane znajdziesz w wykazie Pomorskiego Centrum Toksykologii.
Objawy zatrucia według gatunków
Czas od posiłku do pierwszych objawów pomaga lekarzom rozpoznać rodzaj zatrucia. Im później, tym zwykle groźniej.
Zespół faloidyny (amatoksyny) – zatrucie muchomorem zielonawym (sromotnikowym) i pokrewnymi
Objawy po: 6–24 h (bezobjawowo zwykle 8–16 h), potem ostra faza żołądkowo-jelitowa; pozorna poprawa w 2.–3. dobie; uszkodzenie wątroby i nerek w 3.–5. dobie (wg mp.pl), wg innego opracowania mp.pl objawy uszkodzenia wątroby i nerek po 2–6 dniach
Najgroźniejsze zatrucie grzybami. Toksyny nie giną podczas gotowania, marynowania ani suszenia. Okres pozornej poprawy nie oznacza wyzdrowienia. Objawy jelitowe, które zaczynają się później niż ok. 6 h po posiłku z grzybów, traktuje się jako możliwe zatrucie amatoksyną. Muchomor zielonawy bywa mylony z czubajką kanią, gąską zielonką, gołąbkiem zielonawym i pieczarkami (GIS, Lasy Państwowe).
Zespół orellaninowy – zatrucie zasłonakami (Cortinarius)
Objawy po: kilka dni do ok. 3 tygodni: nefrotoksyczne objawy (skąpomocz/bezmocz) zwykle po 7–14 dniach (mp.pl); NAMA: od 36 h do 3 tygodni, średnio ok. 8 dni
Powoduje uszkodzenie nerek, które może zostać na stałe. Nie ma swoistej odtrutki. Długi okres utajenia sprawia, że pacjent często nie łączy objawów z posiłkiem sprzed wielu dni.
Wiosną mylona ze smardzami (smardz-jadalny). Gyromitryna rozkłada się do monometylohydrazyny; objawy żołądkowo-jelitowe, neurologiczne (drgawki), uszkodzenie wątroby. Do zatrucia może dojść także przez wdychanie oparów podczas gotowania (mp.pl). Lasy Państwowe: „Śmiertelnie trująca!”.
Zespół muskarynowy – zatrucie strzępiakami i lejkówkami
Objawy po: 15–30 min (NAMA); WikEM: zespoły wczesne do 2 h
strzępiaki Inocybe, lejkówki Clitocybe (np. lejkówka biaława)
Objawy cholinergiczne: poty, ślinotok, łzawienie, zwężenie źrenic, spowolnienie akcji serca, skurcz oskrzeli. Mija zwykle w 4–12 h (WikEM). Swoistą odtrutkę (atropinę) podaje wyłącznie lekarz.
Zespół muchomora plamistego (panterynowy) / izoksazolowy – kwas ibotenowy i muscymol
Objawy głównie neurologiczne: splątanie, zaburzenia koordynacji, pobudzenie, potem senność. Muchomor plamisty bywa mylony z czubajką kanią (Lasy Państwowe).
Zespół żołądkowo-jelitowy (gastroenterologiczny)
Objawy po: zwykle do 2 h; mija w ciągu ok. 24 h (WikEM)
Najczęstszy typ zatruć. Takie objawy mogą też dawać grzyby jadalne, jeśli są przejrzałe albo źle przechowywane (sanepid, mp.pl). Uwaga: jeśli w posiłku były różne gatunki, wczesne wymioty nie wykluczają, że trafił się też grzyb z amatoksyną.
Zespół koprynowy (antabusowy) – czernidłak + alkohol
Objawy po: reakcja kilka minut po wypiciu alkoholu; alkohol może ją wywołać do 3 dni po zjedzeniu grzyba (mp.pl), wg NAMA nawet do 5 dni
Sam grzyb nie jest trujący; kopryna blokuje rozkład alkoholu (zaczerwienienie twarzy, kołatanie serca, spadek ciśnienia). Dotyczy czernidłaka POSPOLITEGO. Czernidłak kołpakowaty (czernidlak-kolpakowaty) jest na liście grzybów dopuszczonych do obrotu (rozp. MZ); o jego interakcji z alkoholem źródła, które sprawdziliśmy, nic nie mówią.
Zespół krowiaka (paksilusowy) – immunologiczna niedokrwistość hemolityczna
Objawy po: brak stałego okresu; rozwija się zwykle po latach wielokrotnego, bezobjawowego jedzenia (NAMA)
Opisane we Francji (od 1992, Bedry i in., NEJM 2001) i w Polsce: rozpad mięśni (bóle, osłabienie, ciemny mocz), zdarzały się zgony. Gąska zielonka nadal jest na liście grzybów dopuszczonych do obrotu (rozp. MZ, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 258, lp. 11). Część badań kwestionuje jej toksyczność (Toxins 2018), więc bezpieczna jest ostrożność: nie jeść jej kilka dni z rzędu ani w dużych ilościach.
Bezpłatna ocena grzybów w sanepidzie
Powiatowe i wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne (PSSE/WSSE) prowadzą w sezonie bezpłatną ocenę grzybów przez grzyboznawców lub klasyfikatorów grzybów: „Specjalista bezpłatnie oceni czy grzyby są jadalne, niejadalne czy też trujące” (GIS).
Grzyboznawca ma uprawnienia do oceny grzybów świeżych i suszonych; klasyfikator grzybów – wyłącznie świeżych (GIS; także rozporządzenie MZ z 17 maja 2011 r.).
Godziny i terminy ustala każda stacja – np. WSSE Bydgoszcz i PSSE woj. kujawsko-pomorskiego: pon.–pt. 8:00–13:00 (komunikat z 06.08.2025); PSSE Turek: pon.–pt. 8:00–14:00; PSSE Drawsko Pomorskie: dyżury 1.09–15.10.2025. Przed wizytą sprawdź stronę swojej PSSE na gov.pl.
Jak przynieść grzyby (WSSE Bydgoszcz, PSSE Chorzów): wyłącznie grzyby świeże, wykręcone w całości z podłoża. Nie są oceniane grzyby stare i przejrzałe, zbyt młode (z niewykształconymi cechami), oczyszczone lub pokrojone, zapleśniałe, ugotowane, zamrożone, usmażone, umyte czy zamarynowane.
Praktyka redakcyjna (nie z komunikatów sanepidu): nie mieszaj wątpliwych okazów z pewnymi – przynieś je osobno, żeby ewentualny trujący fragment nie trafił do reszty zbioru.
Złote zasady grzybiarza
1
Zbieraj tylko te grzyby, co do których masz całkowitą pewność. Jeśli masz wątpliwości – nie ryzykuj i zanieś je do grzyboznawcy w sanepidzie.
Na podstawie: GIS; PSSE Chorzów
2
Nie zbieraj zbyt młodych owocników – nie mają jeszcze wykształconych cech gatunku i to one najczęściej prowadzą do tragicznych pomyłek.
Na podstawie: PSSE Szczecin; PSSE Chorzów; Lasy Państwowe
3
Nie zbieraj grzybów starych i przejrzałych – mogą wywołać zatrucie pokarmowe.
Na podstawie: PSSE Chorzów; WSSE Bydgoszcz
4
Grzyby wykręcaj z podłoża w całości (z nasadą trzonu – tam bywa pochwa muchomora), a miejsce po nich przykryj ściółką.
Na podstawie: GIS; Lasy Państwowe; WSSE Bydgoszcz (do oceny tylko całe okazy)
5
Nie oceniaj grzybów po smaku ani według przesądów. Śmiertelnie trujące gatunki mają zwykle przyjemny, słodkawy smak.
Na podstawie: WSSE Bydgoszcz; Lasy Państwowe
6
Najwięcej gatunków trujących jest wśród grzybów blaszkowych. Początkujący powinni zostać przy rurkowych, a blaszkowe pokazywać specjaliście.
Na podstawie: Lasy Państwowe; PSSE (gov.pl)
7
Zbieraj do przewiewnego koszyka, nigdy do foliowej torby.
Na podstawie: GIS; PSSE Szczecin
8
Nie zbieraj przy drogach, w rowach, na skraju lasu ani w pobliżu odpadów – grzyby kumulują metale ciężkie.
Na podstawie: PSSE Szczecin; PSSE Chorzów
9
Nie podawaj potraw z grzybów dzieciom, kobietom w ciąży i karmiącym, osobom starszym ani osobom z chorobami przewodu pokarmowego.
Na podstawie: GIS
10
Aplikacja, zdjęcie czy strona internetowa (także Grzybolog) to tylko pomoc. Nie mogą być jedyną podstawą decyzji o zjedzeniu grzyba.
Na podstawie: GIS wymienia aplikacje i atlasy jako pomoc w rozpoznawaniu; zakaz opierania się wyłącznie na nich to reguła redakcyjna
11
Przy podejrzeniu zatrucia: natychmiast 112/999 lub SOR. Zachowaj obierki grzybów, resztki potrawy i wymiociny – to materiał do ustalenia gatunku i doboru leczenia. Do lekarza powinni się zgłosić wszyscy, którzy jedli tę potrawę. Nie podawaj mleka ani alkoholu.
Na podstawie: GIS; PSSE Bartoszyce (2017); mp.pl
12
Zebranych grzybów ani potraw z nich nie przechowuj dłużej niż jeden dzień – szybko się psują i powstają w nich substancje toksyczne.
Na podstawie: PSSE Bartoszyce (2017)
13
Domowe „testy” (ciemniejąca cebula, srebrna łyżeczka, gorzki smak) nie odróżniają grzybów trujących od jadalnych.
Na podstawie: PSSE Bartoszyce (2017); Lasy Państwowe
14
Nie niszcz grzybów niejadalnych i trujących, a gatunków chronionych (np. smardzy) nie zbieraj.
Na podstawie: PSSE Szczecin; PSSE Chorzów; Dz.U. 2014 poz. 1408
Najczęstsze pytania
Po jakim czasie pojawiają się objawy zatrucia grzybami?
Zależy od gatunku. Zatrucia „wczesne” (do ok. 2–6 godzin) to zwykle dolegliwości żołądkowe lub objawy neurologiczne. Najgroźniejsze są zatrucia „późne”: muchomor sromotnikowy daje objawy po 6–24 godzinach, a zasłonaki nawet po kilku dniach lub tygodniach. Biegunka i wymioty, które zaczęły się później niż ok. 6 godzin po posiłku z grzybów, wymagają pilnej pomocy lekarskiej.
Czy gotowanie lub suszenie usuwa trucizny z grzybów?
Nie. Amatoksyny muchomora sromotnikowego nie giną podczas gotowania, smażenia, marynowania ani suszenia. Tylko niektóre grzyby warunkowo jadalne wymagają obgotowania, co opisujemy na ich stronach w atlasie.
Gdzie bezpłatnie sprawdzę grzyby?
W sezonie w wielu powiatowych i wojewódzkich stacjach sanitarno-epidemiologicznych (sanepid) dyżurują grzyboznawcy, którzy bezpłatnie oceniają przyniesione grzyby. Godziny ustala każda stacja: sprawdź stronę swojej PSSE na gov.pl.
