Ochrona gatunkowa
Grzyby chronione: czego nie zrywać
Gatunki z atlasu objęte ochroną według rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. (Dz.U. 2014 poz. 1408). Wykaz obejmuje też wiele rzadszych grzybów, których nie ma w atlasie.
Co mówi prawo
Załącznik nr 1 – ochrona ścisła, załącznik nr 2 – ochrona częściowa, załącznik nr 3 – gatunki chronione częściowo, które mogą być pozyskiwane (wraz ze sposobem pozyskania), załącznik nr 4 – strefy ochrony (tylko porosty). Dla dziko rosnących grzybów chronionych (ściśle i częściowo) obowiązują m.in. zakazy umyślnego niszczenia, zrywania lub uszkadzania, niszczenia siedlisk oraz pozyskiwania lub zbioru (§ 6); przy ochronie ścisłej dodatkowo zakaz przetrzymywania, posiadania, zbywania, oferowania do sprzedaży, wymiany, darowizny, wwozu i wywozu. Rozporządzenie NIE przewiduje ogólnego wyjątku na zbiór gatunków chronionych częściowo na własny użytek: gatunki z załącznika nr 3 (smardze: jadalny, stożkowaty, grubonogi, półwolny, wyniosły; żagwica listkowata; żagiew wielogłowa; lakownica żółtawa; błyskoporek podkorowy/czaga) mogą być pozyskiwane wyłącznie 'ręcznym zbiorem owocników' przez podmioty, które uzyskały zezwolenie regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub GDOŚ (§ 7 pkt 2 lit. a). Smardze są chronione tylko jako 'okazy rosnące poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych oraz poza terenami zieleni' – smardze z ogrodu, szkółki czy terenów zieleni nie są objęte ochroną.
Inne chronione gatunki znane grzybiarzom (spoza atlasu): borowik królewski i korzeniasty, maślak trydencki, soplówka jeżowata (ochrona ścisła); soplówka bukowa i jodłowa, szyszkowiec łuskowaty, podgrzybek tęgoskórowy, gąska pomarańczowa, maślak błotny i syberyjski, siedzuń dębowy (ochrona częściowa).
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408)
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (art. 131)
Ostatnia weryfikacja: 9.11.2026. Zauważyłeś błąd? Napisz do nas.
Gatunki
Zestawienie w tabeli
| Gatunek | Ochrona | Sezon |
|---|---|---|
| Borowik szatański Rubroboletus satanas | Ochrona ścisła Ochrona ścisła (zał. 1, lp. 8 rozporządzenia z 2014 r., jako Boletus satanas), bez odstępstwa dla gospodarki rolnej i leśnej. Pod ochroną od 2004 r. Na Czerwonej liście ze statusem E (wymierający). | lipiec–wrzesień |
| Ozorek dębowy Fistulina hepatica | Ochrona częściowa Ochrona częściowa (zał. 2, lp. 38); nie ma go w załączniku nr 3, więc pozyskiwanie jest zabronione. Wcześniej: 1995–2004 ochrona częściowa, 2004–2014 ścisła. | lipiec–październik |
| Smardz jadalny Morchella esculenta | Ochrona częściowa Ochronie częściowej podlegają okazy rosnące poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych oraz poza terenami zieleni (wcześniej, w latach 1983–2014, ochrona ścisła). Gatunek jest w załączniku nr 3 (pozyskiwanie przez ręczny zbiór owocników), ale wyłącznie na podstawie zezwolenia RDOŚ/GDOŚ – brak ogólnego zwolnienia na zbiór na własny użytek. Okazy z ogrodów, upraw, szkółek i terenów zieleni nie są chronione. | kwiecień–maj |
| Smardz stożkowaty Morchella conica | Ochrona częściowa Ochronie częściowej podlegają okazy rosnące poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych oraz poza terenami zieleni (wcześniej, w latach 1983–2014, ochrona ścisła). Gatunek jest w załączniku nr 3 (pozyskiwanie przez ręczny zbiór owocników), ale wyłącznie na podstawie zezwolenia RDOŚ/GDOŚ – brak ogólnego zwolnienia na zbiór na własny użytek. Okazy z ogrodów, upraw, szkółek i terenów zieleni nie są chronione. | marzec–maj |
Zasada bezpieczeństwa
Nie jedz grzyba rozpoznanego na podstawie strony, zdjęcia ani aplikacji. Wątpliwe okazy pokaż grzyboznawcy w sanepidzie (w sezonie punkty konsultacyjne działają bezpłatnie). Nie podawaj dziko zebranych grzybów dzieciom.
Złote zasady grzybiarza →Najczęstsze pytania
Czy smardze są pod ochroną?
Tak. Smardz jadalny i stożkowaty podlegają ochronie częściowej, jeśli rosną poza ogrodami, uprawami ogrodniczymi, szkółkami leśnymi i terenami zieleni. Zbierać je wolno tylko na podstawie zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska; rozporządzenie nie przewiduje wyjątku dla zbioru na własny użytek.
Czy siedzuń sosnowy (kozia broda) jest chroniony?
Nie. Siedzuń sosnowy był chroniony do 2014 roku. Obecne rozporządzenie chroni tylko siedzunia dębowego (ochrona częściowa).
Co grozi za zebranie grzyba chronionego?
Zbiór, niszczenie lub uszkadzanie chronionych grzybów bez zezwolenia jest wykroczeniem z ustawy o ochronie przyrody (art. 131), zagrożonym karą aresztu albo grzywny.
Czy borowik szatański jest chroniony?
Tak, borowik szatański jest pod ochroną ścisłą. Jest też trujący, więc nie ma żadnego powodu, by go zrywać.