Kwiaty
Bez czarny (kwiaty)
Sambucus nigra L. · czarny bez, bez lekarski, bzowina, hyczka
Warunkowo jadalny
Jak rozpoznać
- Krzew lub małe drzewo; liście nieparzysto-pierzaste, najczęściej z 5 listków.
- Kremowobiałe kwiaty w dużych, płaskich baldachogronach (10–20 cm średnicy) o odurzającym zapachu.
- Rdzeń w pędach biały, szeroki i lekki (u bzu koralowego — cynamonowobrązowy).
- Gałązki i liście po roztarciu pachną nieprzyjemnie.
- Kwitnie w czerwcu–lipcu.
Gdzie rośnie
Lasy i zarośla, w górach po regiel dolny; preferuje gleby żyzne, bogate w azot i fosfor.
W kuchni i domowej apteczce
Kwiaty zbiera się w słoneczny dzień, gdy są w pełni rozkwitnięte, ale jeszcze nie przekwitają. Tradycyjnie: syrop z kwiatów bzu, napar z suszonych kwiatów, kwiaty smażone w cieście (racuchy). Lasy Państwowe zalecają, by kwiaty — tak jak owoce — przetworzyć przed spożyciem.
Uwaga Surowe kwiaty, liście i owoce zawierają sambunigrynę (glikozyd cyjanogenny); w kwiatach jest jej znacznie mniej niż w liściach. Do syropu używaj samych kwiatów, bez liści i grubszych łodyżek. Kora i gałązki nie nadają się do spożycia. Napar z kwiatu bzu ma w UE status tradycyjnego produktu leczniczego (monografia EMA), stosowanego u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. Nie zbieraj przy drogach.
Z czym nie pomylić
Bez koralowy Trujący
Bez koralowy kwitnie wcześniej (kwiecień–maj) w kulistych, wydłużonych wiechach, nie w płaskich baldachogronach; ma cynamonowy rdzeń w pędach. Jest trujący na surowo.
Najczęstsze pytania
Bez czarny (kwiaty): kiedy zbierać?
W Polsce zwykle w miesiącach: czerwiec, lipiec.
Bez czarny (kwiaty): z czym można pomylić tę roślinę?
Bez koralowy: Bez koralowy kwitnie wcześniej (kwiecień–maj) w kulistych, wydłużonych wiechach, nie w płaskich baldachogronach; ma cynamonowy rdzeń w pędach. Jest trujący na surowo.
Źródła
- Lasy Państwowe: Czas na syrop z owoców bzu czarnego (30.08.2022)
- Wikipedia: Bez czarny
- EMA: Sambuci flos – EU herbal monograph
- Appenteng et al., Molecules 2021 – cyanogenic glycosides in elderberry (S. nigra: liście, kwiaty, owoce)
- Wikipedia: Bez koralowy
Ostatnia weryfikacja: 9.11.2026. Zauważyłeś błąd? Napisz do nas.
