Owoce
Bez czarny (owoce)
Sambucus nigra L. · czarny bez, bez lekarski, bzowina
Warunkowo jadalny
Jak rozpoznać
- Owoce: drobne pestkowce, po dojrzeniu fioletowoczarne, w dużych, zwisających baldachogronach; zawierają 3–6 nasion.
- Rdzeń pędów biały (u bzu koralowego — cynamonowy).
- Owoce dojrzewają od końca sierpnia do października.
Gdzie rośnie
Lasy i zarośla, w górach po regiel dolny; preferuje gleby żyzne, bogate w azot i fosfor.
W kuchni i domowej apteczce
Zbiera się wyłącznie dojrzałe, czarne owoce (najlepiej we wrześniu), bez zielonych owoców i z jak najmniejszą ilością szypułek. Owoce trzeba poddać obróbce cieplnej: sok, syrop, konfitury, dżemy, kisiele, wino, nalewka.
Uwaga Surowe i niedojrzałe owoce, liście, kora i nasiona zawierają sambunigrynę (glikozyd cyjanogenny). Spożycie surowych lub niedojrzałych owoców może wywołać nudności, wymioty i biegunkę; 11 osób zachorowało po soku z surowych owoców, liści i gałązek. Gotowanie usuwa trujące właściwości (cyjanowodór jest lotny), dlatego owoce bzu zawsze przetwarzaj przed spożyciem. Przegląd z 2021 r. zaznacza, że gotowanie jest skuteczne tylko częściowo — tym bardziej odrzucaj zielone owoce i szypułki.
Z czym nie pomylić
Bez koralowy Trujący
Bez koralowy ma koralowoczerwone owoce w kulistych wiechach i dojrzewa wcześniej; jego owoce są trujące na surowo.
Najczęstsze pytania
Bez czarny (owoce): kiedy zbierać?
W Polsce zwykle w miesiącach: sierpień, wrzesień, październik.
Bez czarny (owoce): z czym można pomylić tę roślinę?
Bez koralowy: Bez koralowy ma koralowoczerwone owoce w kulistych wiechach i dojrzewa wcześniej; jego owoce są trujące na surowo.
Źródła
- Lasy Państwowe: Czas na syrop z owoców bzu czarnego (30.08.2022)
- EMA/HMPC: Assessment report on Sambucus nigra L., fructus (EMA/HMPC/44208/2012)
- Nadleśnictwo Strzebielino (Lasy Państwowe): Bez czarny i koralowy (13.10.2017)
- Wikipedia: Bez czarny
- Appenteng et al., Molecules 2021 – cyanogenic glycosides in elderberry
Ostatnia weryfikacja: 9.11.2026. Zauważyłeś błąd? Napisz do nas.
